- W opisanych przypadkach zamknięcia tętnic siatkówki po tlenoterapii odnotowywano poprawę ostrości wzroku lub pola widzenia – u 26-letniego pacjenta ostrość wzroku wróciła do pełnej.
- W badaniu z grupą kontrolną u chorych na cukrzycę po serii 30 zabiegów zmiany retinopatii cofały się lub stabilizowały, a grubość plamki się zmniejszała.
- U 14 osób z zaawansowanym zwyrodnieniem plamki związanym z wiekiem autor serii przypadków opisał poprawę widzenia i codziennego funkcjonowania.
- Autorzy prac oceniają tlenoterapię w chorobach siatkówki jako metodę bezpieczną – w opisanej serii zabiegi przebiegły bez powikłań.
- Tlenoterapia uzupełnia leczenie okulistyczne, ale go nie zastępuje – nagła utrata widzenia wymaga natychmiastowej pomocy okulisty.
Karta badań: choroby siatkówki i nagła utrata wzroku
Najważniejsze badania omówione w artykule w jednym miejscu: rodzaj i uczestnicy badania, protokół HBOT (liczba zabiegów), zaobserwowany wynik, ograniczenia i odnośnik do publikacji. Liczba zabiegów i ciśnienie w Baromedical są dobierane przez specjalistę do jednostki chorobowej.
| Badanie | Uczestnicy | Protokół HBOT | Wynik | Ograniczenia |
|---|---|---|---|---|
| badanie kliniczne nieproliferacyjna retinopatia cukrzycowa i obrzęk plamki | 50 chorych z retinopatią cukrzycową: 25 leczonych HBOT z powodu owrzodzeń stopy cukrzycowej i 25 w grupie kontrolnej bez HBOT | 30 zabiegów, średnio 5 dni w tygodniu | W porównaniu z grupą kontrolną u osób po serii HBOT zmiany cukrzycowe na dnie oka cofnęły się lub ustabilizowały, a grubość środka plamki w badaniu OCT zmalała. Autorzy widzą w HBOT możliwe leczenie wspomagające niedokrwienia siatkówki. | badanie wstępne na 25 leczonych osobach; HBOT stosowano z powodu stopy cukrzycowej, kontrolę wykonano tylko raz, tuż po zakończeniu serii. |
| seria przypadków zaawansowane zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD) | 14 pacjentów z zaawansowanym AMD | liczba zabiegów niepodana jednoznacznie w streszczeniu | U leczonych osób opisano istotną poprawę ostrości wzroku lub pola widzenia, której towarzyszyła lepsza samodzielność w codziennych czynnościach. | seria przypadków (14 osób) bez grupy kontrolnej; streszczenie nie podaje liczb ani czasu obserwacji. |
| seria przypadków zamknięcie tętnicy siatkówki (gałęzi lub rzęskowo-siatkówkowej) | 5 chorych z objawami trwającymi od 1 do 12 dni | liczba zabiegów niepodana w streszczeniu | U wszystkich pięciu chorych po HBOT nastąpiła poprawa – zarówno u trzech z ubytkiem pola widzenia, jak i u dwóch z zajęciem plamki i spadkiem ostrości centralnej. Nie odnotowano powikłań. | tylko 5 chorych, brak grupy kontrolnej, dostępne jedynie streszczenie publikacji. |
| przegląd literatury ślepota po wstrzyknięciu wypełniacza (zamknięcie tętnic oka) | omówienie piśmiennictwa (98 chorych ze ślepotą po wypełniaczu w cytowanym przeglądzie) oraz 1 własny chory | u opisanego chorego codzienne zabiegi przez 14 dni | Po serii HBOT u chorego z zamknięciem żyły środkowej siatkówki i tętnicy rzęskowo-siatkówkowej ostrość wzroku wróciła do normy. Autor proponuje rozważać HBOT po zamknięciu tętnicy środkowej siatkówki wypełniaczem, gdy oko ma tętnicę rzęskowo-siatkówkową (ok. 36% osób). | praca oparta na jednym własnym przypadku; dwa wcześniejsze opisy HBOT w niedrożności tętnicy ocznej nie przyniosły poprawy. |
| opis przypadku izolowane zamknięcie tętnicy rzęskowo-siatkówkowej | 1 chory – 26-letni mężczyzna z nagłą, bezbolesną utratą widzenia w oku lewym | 2 tygodnie zabiegów HBOT; liczba zabiegów niepodana w streszczeniu | Po dwóch tygodniach HBOT ostrość wzroku wzrosła z 20/200 do 20/20, a ubytek dolnej połowy pola widzenia się zmniejszył. | opis pojedynczego przypadku – nie pozwala ocenić, jak często taki efekt się powtarza. |
| opis przypadku zapalenie siatkówki zewnętrznej po śwince u dziecka | 1 chory – 4-letni chłopiec z obustronną ślepotą po zakażeniu wirusem świnki | szczegóły protokołu niepodane w streszczeniu | Po HBOT ostrość wzroku poprawiła się do 20/40 w oku prawym i 20/320 w lewym, a w kolejnych badaniach OCT widoczna była odbudowa zewnętrznych warstw siatkówki oka prawego. | opis jednego przypadku; autorzy oceniają metodę jako wykonalną i bezpieczną, ale bez porównania z innym leczeniem. |
Dlaczego tlen może mieć znaczenie dla siatkówki
Siatkówka to światłoczuła warstwa wyściełająca wnętrze gałki ocznej, a jej centralna część – plamka – odpowiada za ostre widzenie. W większości omawianych prac problemem jest niedokrwienie siatkówki. Zamknięcie tętnicy siatkówki, czyli nagłe zablokowanie dopływu krwi do całej siatkówki lub jej części, objawia się nagłą, bezbolesną utratą widzenia, pogorszeniem ostrości wzroku albo ubytkiem w polu widzenia1,2. W retinopatii cukrzycowej niedokrwieniu siatkówki towarzyszy nadmierna przepuszczalność naczyń włosowatych, czyli najdrobniejszych naczyń krwionośnych3.
Tlenoterapia hiperbaryczna (HBOT) polega na oddychaniu tlenem pod ciśnieniem wyższym od atmosferycznego – szerzej opisujemy ją w artykule Czym jest tlenoterapia hiperbaryczna. Autorzy badania nad retinopatią cukrzycową widzą w niej leczenie wspomagające właśnie w niedokrwieniu siatkówki i nadmiernej przepuszczalności jej naczyń3. Z kolei autor pracy o powikłaniach zabiegów estetycznych zwraca uwagę na tętnicę rzęskowo-siatkówkową, obecną u około 36% ludzi: gdy tętnica środkowa siatkówki zostanie zamknięta, to dodatkowe naczynie może w różnym stopniu zachować grubość siatkówki, co według niego uzasadnia sięgnięcie po tlenoterapię4.
Zamknięcie tętnic siatkówki – poprawa widzenia w opisanych przypadkach
W serii pięciu chorych, u których objawy zamknięcia tętnicy siatkówki trwały od 1 do 12 dni, zastosowano tlenoterapię2. U czterech zamknięta była gałąź tętnicy środkowej siatkówki, a u jednego – tętnica rzęskowo-siatkówkowa; trzech miało ubytek pola widzenia przy oszczędzonej plamce, a u dwóch, z zajętą plamką, wyraźnie pogorszyła się ostrość widzenia centralnego2. Po terapii poprawę uzyskali wszyscy, bez żadnych powikłań, a autor uznał, że tlenoterapia może być bezpieczną i skuteczną metodą w tej chorobie2.
W opisie przypadku 26-letniego mężczyzny z nagłą, bezbolesną utratą widzenia i ubytkiem dolnej połowy pola widzenia w jednym oku przyczyną okazało się izolowane zamknięcie tętnicy rzęskowo-siatkówkowej, potwierdzone w badaniu naczyń dna oka z użyciem barwnika fluorescencyjnego1. Takie zamknięcie zdarza się rzadko i bywa związane z chorobami ogólnoustrojowymi, jednak u tego pacjenta przyczyny nie ustalono1. Po dwóch tygodniach tlenoterapii ostrość wzroku wzrosła z 0,1 do 1,0, czyli do pełnej ostrości, a ubytek pola widzenia się zmniejszył1.
Szczególnym wyzwaniem są powikłania zabiegów estetycznych, bo najpoważniejszym skutkiem wstrzyknięcia wypełniacza lub tłuszczu jest utrata wzroku4. Autor krótkiego przeglądu literatury przytacza dane, według których pełny powrót widzenia nastąpił tylko u 2 z 98 takich chorych, a w dwóch wcześniejszych opisach zamknięcia tętnicy ocznej tlenoterapia nie poprawiła widzenia4. W tej samej pracy opisano jednak chorego z zamknięciem żyły środkowej siatkówki i tętnicy rzęskowo-siatkówkowej, u którego po 14 dniach codziennych zabiegów ostrość wzroku wróciła do normy; na tej podstawie autor proponuje tlenoterapię u osób, u których po wstrzyknięciu wypełniacza doszło do zamknięcia tętnicy środkowej siatkówki4. O tlenoterapii w medycynie estetycznej piszemy w artykule HBOT w dermatologii i chirurgii plastycznej.
Retinopatia cukrzycowa – mniejszy obrzęk plamki
Retinopatia cukrzycowa to uszkodzenie siatkówki w przebiegu cukrzycy, któremu może towarzyszyć obrzęk plamki. W prospektywnym badaniu klinicznym porównano 25 chorych z nieproliferacyjną (wcześniejszą) postacią retinopatii, którzy z powodu owrzodzeń stopy cukrzycowej przeszli serię 30 zabiegów (średnio pięć w tygodniu), z 25 chorymi z retinopatią, którzy nie otrzymywali tlenoterapii3. Po zakończeniu serii u osób leczonych tlenem zmiany retinopatii cofały się lub stabilizowały, a centralna grubość plamki – mierzona w optycznej koherentnej tomografii, nieinwazyjnym badaniu obrazowym siatkówki – zmniejszyła się w porównaniu z grupą kontrolną3. U wszystkich uczestników na początku wykonano pełne badanie okulistyczne z fotografią dna oka i tomografią, a ocenę powtórzono po zakończeniu serii3. Warto zauważyć, że tlenoterapię zlecono z powodu stóp – korzystne zmiany w siatkówce były więc jej dodatkowym efektem3. Autorzy uznali, że tlenoterapia może poprawiać stan siatkówki w retinopatii i cukrzycowym obrzęku plamki oraz służyć jako leczenie wspomagające3. Więcej o tlenoterapii u osób z cukrzycą piszemy w artykule Tlenoterapia hiperbaryczna a cukrzyca i stopa cukrzycowa.
Zwyrodnienie plamki i zapalenie siatkówki – obiecujące doniesienia
W Europie Zachodniej i w Stanach Zjednoczonych zwyrodnienie plamki związane z wiekiem należy do ważnych przyczyn utraty wzroku, a wraz ze starzeniem się społeczeństw liczba zaawansowanych przypadków może się do 2030 roku podwoić5. W serii 14 chorych z zaawansowaną postacią tej choroby zastosowano tlenoterapię w dwóch schematach (u ośmiu i u sześciu osób); autor odnotował istotną poprawę ostrości wzroku lub pola widzenia, a także w wykonywaniu codziennych czynności5.
Kolejny opis przypadku dotyczy czteroletniego chłopca, który stracił wzrok w obu oczach z powodu martwiczego zapalenia zewnętrznych warstw siatkówki – z towarzyszącym zapaleniem naczyń o obrazie „oszronionych gałęzi” – związanego z potwierdzonym w badaniach krwi zakażeniem wirusem świnki. Po tlenoterapii ostrość wzroku poprawiła się do 0,5 w prawym oku i do około 0,06 w lewym, a kolejne badania optycznej koherentnej tomografii pokazywały stopniową odbudowę zewnętrznych warstw siatkówki w prawym oku6. Autorzy ocenili tlenoterapię jako metodę wykonalną i bezpieczną, która może poprawiać zarówno budowę, jak i funkcję siatkówki w takim zapaleniu6.
Co to oznacza dla pacjenta
Nagła utrata widzenia wymaga natychmiastowej pomocy okulistycznej. Tlenoterapia może być rozważana jako uzupełnienie leczenia – w opisanej serii chorych z zamknięciem tętnic siatkówki rozpoczynano ją najpóźniej 12 dni od początku objawów2. Nie zastępuje ona jednak leczenia prowadzonego przez okulistę. W Baromedical o kwalifikacji decyduje specjalista; zabieg trwa 90 minut, a ciśnienie dobiera się w zakresie 2,0–3,2 ATA. Przed rozpoczęciem serii warto zapoznać się z artykułem o przeciwwskazaniach i bezpieczeństwie HBOT.
Kierunki dalszych badań
Autorzy omawianych prac oceniają tlenoterapię jako metodę bezpieczną6,2 i proponują jej stosowanie – m.in. w zamknięciu tętnicy środkowej siatkówki po wstrzyknięciu wypełniacza4, a w retinopatii cukrzycowej jako leczenie wspomagające3. Autorzy pracy nad retinopatią określają ją jako badanie wstępne3, a pozostałe dane pochodzą z opisów przypadków i małych serii, dlatego naturalnym kolejnym krokiem są badania w większych grupach chorych.
Najczęstsze pytania
Czy tlenoterapia hiperbaryczna może pomóc przy zamknięciu tętnicy siatkówki?
W opisach przypadków i małej serii chorych z zamknięciem gałęzi tętnicy środkowej siatkówki lub tętnicy rzęskowo-siatkówkowej po tlenoterapii odnotowano poprawę widzenia, a w serii chorych zabiegi przebiegły bez powikłań. To obiecujące, choć nieliczne obserwacje. Nagła utrata widzenia wymaga przede wszystkim natychmiastowej pomocy okulistycznej, a o włączeniu tlenoterapii jako uzupełnienia decyduje specjalista.
Czy tlenoterapia hiperbaryczna wpływa na retinopatię cukrzycową?
W badaniu klinicznym z udziałem 50 chorych na cukrzycę u osób, które przeszły serię 30 zabiegów z powodu owrzodzeń stóp, zmiany retinopatii cofały się lub nie postępowały, a grubość plamki zmniejszyła się w porównaniu z grupą bez tlenoterapii. Autorzy uważają, że terapia może być leczeniem wspomagającym w niedokrwieniu siatkówki. To wstępne wyniki, które warto potwierdzić w kolejnych badaniach.
Czy tlenoterapia hiperbaryczna pomaga przy zwyrodnieniu plamki związanym z wiekiem?
W serii 14 osób z zaawansowaną postacią choroby autor opisał poprawę ostrości wzroku lub pola widzenia oraz codziennego funkcjonowania po tlenoterapii. To obiecujący sygnał z serii przypadków. Leczenie zwyrodnienia plamki prowadzi okulista, a tlenoterapia może być rozważana jako jego uzupełnienie.
Umów konsultację kwalifikacyjną
Specjalista oceni wskazania i dobierze protokół dla Twojej jednostki chorobowej. Możliwe rozpoczęcie tego samego dnia po weryfikacji.
Czytaj także
Źródła
- opis przypadku Idiopatyczne izolowane zamknięcie tętnicy rzęskowo-siatkówkowej leczone tlenoterapią hiperbaryczną. Aktaş S, Uyar OM, Özer E i wsp. Turk J Ophthalmol. 2016;46(5):244-247. publikacja · pełny tekst
- seria przypadków Leczenie zamknięcia tętnicy siatkówki tlenem hiperbarycznym. Weiss JN. Undersea Hyperb Med. 2010;37(3):167-172. publikacja
- badanie kliniczne Wpływ tlenoterapii hiperbarycznej na retinopatię cukrzycową: badanie wstępne. Maalej A, Khallouli A, Choura R i wsp. J Fr Ophtalmol. 2020;43(2):133-138. publikacja
- przegląd literatury Tlenoterapia hiperbaryczna w zapobieganiu ślepocie po wstrzyknięciu wypełniacza. Hwang K. J Craniofac Surg. 2016;27(8):2154-2155. publikacja
- seria przypadków Tlenoterapia hiperbaryczna a zwyrodnienie plamki związane z wiekiem. Weiss JN. Undersea Hyperb Med. 2010;37(2):101-105. publikacja
- opis przypadku Tlenoterapia hiperbaryczna w zapaleniu siatkówki zewnętrznej związanym ze świnką, przebiegającym z zapaleniem naczyń o wyglądzie „oszronionych gałęzi". Sayadi J, Ksiaa I, Malek I i wsp. Ocul Immunol Inflamm. 2022;30(4):1001-1004. publikacja
Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady medycznej i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. O kwalifikacji do tlenoterapii hiperbarycznej, liczbie zabiegów i przebiegu terapii każdorazowo decyduje specjalista po ocenie stanu zdrowia pacjenta. Artykuł jest autorskim omówieniem wyników publikacji naukowych przygotowanym przez Zespół Baromedical — nie stanowi tłumaczenia tych publikacji. Prawa autorskie do publikacji źródłowych przysługują ich autorom i wydawcom; pełne dane bibliograficzne podano w sekcji „Źródła”.