- W przeglądzie ponad 100 publikacji najlepsze efekty tlenoterapii w nagłej głuchocie uzyskiwano, gdy włączano ją w ciągu dwóch tygodni i łączono z kortykosteroidami.
- Średnia poprawa słuchu sięgała około 19 dB w niedosłuchu umiarkowanym i około 38 dB w ciężkim – to zmiana, która może wyraźnie podnieść jakość życia.
- W badaniach retrospektywnych chorzy, którzy zaczęli tlenoterapię wcześniej, uzyskiwali lepsze wyniki niż ci, którzy zaczęli później.
- Po ostrym urazie akustycznym leczenie rozpoczęte w ciągu doby przyniosło poprawę w 96% uszu, a tlenoterapia jest według autorów kolejnym krokiem, gdy sterydy nie przynoszą efektu.
- HBOT uzupełnia leczenie laryngologiczne, ale go nie zastępuje – nagła utrata słuchu wymaga pilnej konsultacji, a o kwalifikacji do zabiegów decyduje specjalista.
Karta badań: nagły niedosłuch i ostry uraz akustyczny
Najważniejsze badania omówione w artykule w jednym miejscu: rodzaj i uczestnicy badania, protokół HBOT (liczba zabiegów), zaobserwowany wynik, ograniczenia i odnośnik do publikacji. Liczba zabiegów i ciśnienie w Baromedical są dobierane przez specjalistę do jednostki chorobowej.
| Badanie | Uczestnicy | Protokół HBOT | Wynik | Ograniczenia |
|---|---|---|---|---|
| przegląd literatury idiopatyczny nagły niedosłuch czuciowo-nerwowy | ponad 100 publikacji, w tym 8 badań randomizowanych z grupą kontrolną; łączna liczebność niepodana w streszczeniu | liczba zabiegów niepodana w streszczeniu; najkorzystniejsze wyniki przy rozpoczęciu HBOT do 2 tygodni od objawów, razem z kortykosteroidami | Autorzy przeglądu podają średni zysk słuchu ok. 19 dB przy niedosłuchu umiarkowanym i ok. 38 dB przy ciężkim, co często przesuwa ubytek z zakresu umiarkowanego lub ciężkiego do niewielkiego albo do normy. Najbardziej spójny efekt obserwowano, gdy HBOT wdrażano wcześnie i łączono z kortykosteroidami. | praca przeglądowa – streszczenie nie podaje liczebności ani metodyki doboru prac; wyniki sumują badania o różnej jakości. |
| badanie kliniczne nagły niedosłuch czuciowo-nerwowy (świeży, do 10 dni) | 17 pacjentów (12 mężczyzn, 5 kobiet) w wieku 18–68 lat, z niedosłuchem sprzed maksymalnie 10 dni | 2 zabiegi dziennie do powrotu słuchu, najwyżej 30 zabiegów; średnio ok. 12 zabiegów (zakres 5–20) | Średni próg słyszenia poprawił się z ok. 68 dB do ok. 22 dB, a u 14 z 17 chorych słuch wrócił do zakresu 0–26 dB. Leczenie było dobrze znoszone przez wszystkich uczestników. | mała grupa (17 osób), brak grupy kontrolnej; autorzy sami postulują duże badanie randomizowane z podwójnym zaślepieniem. |
| badanie retrospektywne nagły niedosłuch – znaczenie czasu rozpoczęcia HBOT | 59 pacjentów z nagłym niedosłuchem (lata 2008–2012), podzielonych według dnia rozpoczęcia HBOT: 1–7, 8–14 i 15–28 | liczba zabiegów niepodana w streszczeniu; wszyscy otrzymywali dodatkowo piracetam dożylnie, 37 osób także steroidy | Słuch poprawił się istotnie we wszystkich trzech grupach, ale najsłabiej u chorych, u których HBOT zaczęto dopiero w 3.–4. tygodniu. Rozpoczęcie w ciągu pierwszych 14 dni wiązało się z lepszym rokowaniem, bez różnicy między pierwszym a drugim tygodniem. | badanie retrospektywne, bez grupy bez HBOT; równoległe leki utrudniają wyodrębnienie samego efektu komory. |
| badanie retrospektywne idiopatyczny nagły niedosłuch – HBOT z lekami rozszerzającymi naczynia | 61 pacjentów (62 uszy) leczonych w latach 2004–2007 w ośrodkach w Pradze | szczegóły protokołu niepodane w streszczeniu; HBOT skojarzona z wlewami leków rozszerzających naczynia | Poprawę słuchu uzyskano u niemal 60% chorych. Gdy HBOT zaczynano w ciągu 10 dni od objawów, pełny powrót lub istotną poprawę odnotowano u ok. 66% osób, a przy późniejszym rozpoczęciu – u ok. 39%. | badanie retrospektywne bez grupy kontrolnej; u 2 chorych wykryto nerwiak nerwu słuchowego jako inną przyczynę objawów. |
| badanie retrospektywne ostry uraz akustyczny (hałas impulsowy, wojsko) | 108 pacjentów (141 uszu) z ostrym urazem akustycznym, lata 2004–2019; 73 uszy leczone z HBOT, 61 bez HBOT | szczegóły protokołu niepodane w streszczeniu; HBOT dołączano, gdy kortykosteroidy nie dawały poprawy w ciągu 7 dni | Słuch poprawił się łącznie w 79% uszu; decydował czas – 96% przy leczeniu w ciągu doby, 74% do 7 dni i 53% później. W uszach leczonych z udziałem HBOT poprawę uzyskano w 77% (bez HBOT w 82%), a autorzy traktują komorę jako leczenie ratunkowe po niepowodzeniu sterydów. | badanie retrospektywne bez losowego przydziału; HBOT stosowano głównie u chorych, u których sterydy zawiodły, więc grupy nie są wprost porównywalne. |
| badanie retrospektywne nagły niedosłuch po nieskutecznych sterydach doustnych | 34 pacjentów ośrodka referencyjnego (lata 2005–2011), u których doustne kortykosteroidy nie przyniosły poprawy | szczegóły protokołu niepodane w streszczeniu; HBOT jako leczenie ratunkowe | Średni próg słyszenia poprawił się o ok. 10,5 dB, wyraźniej w niskich częstotliwościach. U 9 z 34 chorych odnotowano poprawę (w tym pełny powrót słuchu u 3), więc komora może pomóc części osób, u których sterydy zawiodły. | badanie retrospektywne, brak grupy kontrolnej, u 25 z 34 chorych bez poprawy; autorzy wskazują na potrzebę większych badań. |
Nagła głuchota i uraz akustyczny – dlaczego tlen może pomóc
Nagła głuchota, czyli nagły niedosłuch czuciowo-nerwowy, to utrata słuchu związana z uszkodzeniem ucha wewnętrznego lub nerwu słuchowego, która narasta w ciągu kilku godzin lub dni. Według danych przytaczanych w badaniach co roku dotyka od 5 do 20 osób na 100 0001. Mechanizm jej powstawania wciąż nie jest w pełni poznany2, a gdy u danego chorego nie udaje się ustalić przyczyny, mówi się o postaci idiopatycznej – to jej dotyczy większość omawianych prac3,4,5. Podstawą postępowania są leki poprawiające ukrwienie ucha wewnętrznego i łagodzące stan zapalny1.
Tu właśnie widać, dlaczego tlen może pomóc. Autorzy przeglądu badań wskazują, że w nagłym niedosłuchu dochodzi do niedotlenienia przychłonki – płynu wypełniającego część ucha wewnętrznego – a w konsekwencji także narządu Cortiego, w którym znajdują się komórki słuchowe3. Podczas tlenoterapii hiperbarycznej (HBOT) w osoczu rozpuszcza się więcej tlenu, na tyle dużo, że samo osocze może pokryć zapotrzebowanie tkanek4, a krew dostarcza go więcej do niedotlenionych obszarów1. Więcej o samej metodzie piszemy w artykule Czym jest tlenoterapia hiperbaryczna. HBOT jest metodą wspierającą – uzupełnia leczenie zalecone przez laryngologa, ale go nie zastępuje.
Osobnym problemem jest ostry uraz akustyczny, czyli uszkodzenie ucha wewnętrznego przez nagły, bardzo głośny dźwięk. To częsta przyczyna pogorszenia słuchu, zwłaszcza u żołnierzy narażonych na huk wystrzałów6.
Wyraźna poprawa słuchu w badaniach klinicznych
Najszersze podsumowanie to przegląd piśmiennictwa obejmujący ponad 100 publikacji o tlenoterapii w nagłym niedosłuchu, w tym osiem badań z losowym doborem chorych i grupą kontrolną3. Według przeglądu średnia poprawa słuchu wynosiła 19,3 dB w niedosłuchu umiarkowanym i aż 37,7 dB w ciężkim3. Decybele (dB) opisują tu próg słyszenia: im niższa wartość, tym cichsze dźwięki słyszy pacjent, więc spadek progu oznacza lepszy słuch. Tak duża poprawa przesuwała ubytek z poziomu umiarkowanego lub ciężkiego do niewielkiego albo do słuchu bez upośledzenia, co według autorów może wyraźnie podnieść jakość życia3. Autorzy odnotowują też, że nagły niedosłuch był wówczas najnowszym wskazaniem zatwierdzonym przez komitet ds. tlenoterapii Towarzystwa Medycyny Podwodnej i Hiperbarycznej3.
Dobrze ilustruje to badanie z udziałem 17 chorych w wieku od 18 do 68 lat, u których niedosłuch pojawił się w ciągu 10 dni przed rozpoczęciem terapii. Przed leczeniem u 12 z nich próg słyszenia przekraczał 60 dB1. Zabiegi prowadzono dwa razy dziennie aż do powrotu słuchu, nie więcej niż 30 razy1. Średni próg słyszenia poprawił się z 67,8 do 21,6 dB, a różnica była istotna statystycznie; po terapii u 14 osób mieścił się w przedziale 0–26 dB, a u dwóch kolejnych poprawił się do 27–40 dB1. Wszyscy chorzy dobrze znosili zabiegi1.
Czas ma znaczenie – najlepsze efekty przy wczesnym rozpoczęciu
Według przeglądu piśmiennictwa najlepsze i najbardziej powtarzalne wyniki osiąga się, gdy terapię włącza się w pierwszych dwóch tygodniach od początku objawów i łączy z kortykosteroidami3. Potwierdzają to badania retrospektywne. W analizie 59 chorych, którzy oprócz tlenoterapii otrzymywali piracetam, a część także sterydy, słuch poprawił się istotnie we wszystkich trzech grupach – u osób rozpoczynających zabiegi w 1.–7., 8.–14. oraz 15.–28. dniu choroby (odpowiednio 20, 25 i 14 osób)2. Wyniki dwóch pierwszych grup były podobne i lepsze niż u osób, które zaczęły najpóźniej, dlatego autorzy podkreślają korzyść z rozpoczęcia terapii w pierwszych 14 dniach2.
Podobny obraz przyniosła retrospektywna analiza 61 chorych (62 uszu), u których tlenoterapię łączono z dożylnymi lekami rozszerzającymi naczynia: poprawę stwierdzono łącznie u 59,7% z nich4. Najlepiej wypadły osoby, które zaczęły tlenoterapię do 10. dnia choroby – pełny powrót słuchu lub istotną poprawę uzyskało 65,9% z nich, wobec 38,9% przy późniejszym starcie4.
Szansa także wtedy, gdy sterydy nie pomogły
Część chorych trafia do komory dopiero wtedy, gdy kuracja doustnymi kortykosteroidami nie przyniosła poprawy. W retrospektywnej analizie 34 takich osób porównano audiogramy, czyli wykresy progu słyszenia dla różnych częstotliwości, wykonane przed tlenoterapią i po niej. Średni próg słyszenia poprawił się o około 10,5 dB, a najwięcej zyskały niskie tony (250 i 500 Hz) – blisko 17 dB5. Słuch poprawił się u 9 z 34 chorych, w tym u trzech powrócił całkowicie5. Autorzy uznali, że tlenoterapia może być w takiej sytuacji korzystna dla części pacjentów, i zachęcają do badań w większych grupach5.
Ostry uraz akustyczny – wysoki odsetek poprawy przy szybkim leczeniu
Retrospektywna analiza 15 lat doświadczeń wojskowej służby zdrowia w Czechach objęła 108 chorych (141 uszu) po ostrym urazie akustycznym, leczonych kortykosteroidami, a część także tlenoterapią6. Poprawę słuchu uzyskano łącznie w 79% uszu, a kluczowy okazał się czas: przy leczeniu rozpoczętym w ciągu doby poprawa objęła 96% uszu, w ciągu tygodnia – 74%, a później – 53%6. Wysoki odsetek poprawy przyniosły oba stosowane schematy – bez tlenoterapii (82% uszu) i z jej udziałem (77%), przy czym w tej drugiej grupie poprawa objęła większość częstotliwości w zakresie 500–2000 Hz6. Najsilniej uszkodzone po urazie były wysokie tony, w okolicy 6000 Hz6. Autorzy traktują tlen hiperbaryczny jako leczenie ratunkowe: zalecają rozpoczęcie sterydoterapii bezpośrednio po urazie, a jeśli w ciągu pierwszych siedmiu dni słuch się nie poprawi – włączenie tlenoterapii6.
Co to oznacza dla pacjenta
Nagła utrata słuchu wymaga pilnej konsultacji laryngologicznej – ze względu na czas i na potrzebę pełnej diagnostyki. W jednym z omawianych badań rezonans magnetyczny ujawnił u dwóch chorych nerwiaka osłonkowego nerwu przedsionkowego, nazywanego też nerwiakiem nerwu słuchowego4. Wyniki badań przemawiają za tym, by tlenoterapię włączać wcześnie, jako uzupełnienie leczenia zaleconego przez laryngologa, zwłaszcza kortykosteroidów3,2. W badaniach tlen łączono z kortykosteroidami, dożylnymi lekami rozszerzającymi naczynia lub piracetamem3,4,2, a liczba zabiegów zależała od przebiegu choroby – w jednym z badań wynosiła od 5 do 20, średnio około 121. W Baromedical o kwalifikacji decyduje specjalista; zabieg trwa 90 minut, a ciśnienie dobiera się w zakresie 2,0–3,2 ATA. Przebieg zabiegu opisujemy w artykule Jak wygląda zabieg w komorze hiperbarycznej, a kwestie bezpieczeństwa – w tekście o przeciwwskazaniach i bezpieczeństwie HBOT.
Kierunki dalszych badań
Autorzy omawianych prac oczekują badań w większych grupach chorych, które pozwolą dokładniej ocenić korzyści z tlenoterapii1,5. Autorzy badania z udziałem 17 chorych postulują duże, prospektywne badanie z losowym doborem uczestników i podwójnie ślepą próbą, w którym ani chorzy, ani oceniający nie wiedzą, kto otrzymał które leczenie1. Już dziś kierunek wyników jest spójny: im wcześniej rozpoczęte leczenie, tym większa szansa na odzyskanie słuchu – zarówno w nagłej głuchocie, jak i po urazie akustycznym3,2,6.
Najczęstsze pytania
Czy tlenoterapia hiperbaryczna pomaga w nagłej głuchocie?
Badania wskazują, że może wyraźnie wspierać powrót słuchu, zwłaszcza gdy zostanie włączona w ciągu pierwszych dwóch tygodni i połączona z leczeniem zaleconym przez laryngologa, np. kortykosteroidami. W przeglądzie ponad 100 publikacji średnia poprawa w ciężkim niedosłuchu sięgała blisko 38 dB. HBOT jest metodą wspierającą i nie zastępuje leczenia farmakologicznego.
Jak szybko po nagłej utracie słuchu należy rozpocząć terapię?
Jak najszybciej. W badaniach lepsze wyniki osiągali chorzy, którzy rozpoczęli tlenoterapię w ciągu pierwszych dwóch tygodni, a w jednym z nich – do 10. dnia choroby. Po urazie akustycznym najlepsze efekty przynosiło leczenie wdrożone w ciągu doby, dlatego nagła utrata słuchu wymaga pilnej konsultacji laryngologicznej.
Czy tlenoterapia może pomóc, jeśli leczenie sterydami nie przyniosło poprawy?
U części chorych tak. W badaniu osób, którym wcześniejsza kuracja doustnymi sterydami nie pomogła, po tlenoterapii słuch poprawił się u 9 z 34 pacjentów, w tym u trzech całkowicie. Autorzy analizy urazów akustycznych proponują włączenie tlenu właśnie wtedy, gdy po tygodniu sterydoterapii słuch nie wraca.
Umów konsultację kwalifikacyjną
Specjalista oceni wskazania i dobierze protokół dla Twojej jednostki chorobowej. Możliwe rozpoczęcie tego samego dnia po weryfikacji.
Czytaj także
Źródła
- badanie kliniczne Tlen hiperbaryczny jako metoda leczenia nagłego niedosłuchu czuciowo-nerwowego. Racić G, Petri NM, Andrić D. Int Marit Health. 2001;52(1-4):74-84. publikacja
- badanie retrospektywne Znaczenie prognostyczne czasu rozpoczęcia tlenoterapii hiperbarycznej w nagłym niedosłuchu czuciowo-nerwowym. Yıldırım E, Murat Özcan K, Palalı M i wsp. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2015;272(1):23-28. publikacja
- przegląd literatury Tlenoterapia hiperbaryczna w idiopatycznym nagłym niedosłuchu czuciowo-nerwowym. Murphy-Lavoie H, Piper S, Moon RE i wsp. Undersea Hyperb Med. 2012;39(3):777-792. publikacja
- badanie retrospektywne Tlenoterapia hiperbaryczna w idiopatycznym nagłym niedosłuchu czuciowo-nerwowym w skojarzeniu z leczeniem kombinowanym. Holy R, Navara M, Dosel P i wsp. Undersea Hyperb Med. 2011;38(2):137-142. publikacja
- badanie retrospektywne Czy tlenoterapia hiperbaryczna jest opcją leczenia ratunkowego w nagłym niedosłuchu czuciowo-nerwowym? Alimoglu Y, Inci E. J Laryngol Otol. 2016;130(10):943-947. publikacja
- badanie retrospektywne Zastosowanie tlenoterapii hiperbarycznej i kortykosteroidoterapii w ostrym urazie akustycznym: 15 lat doświadczeń czeskiej wojskowej służby zdrowia. Holy R, Zavazalova S, Prochazkova K i wsp. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(9):4460. publikacja · pełny tekst
Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady medycznej i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. O kwalifikacji do tlenoterapii hiperbarycznej, liczbie zabiegów i przebiegu terapii każdorazowo decyduje specjalista po ocenie stanu zdrowia pacjenta. Artykuł jest autorskim omówieniem wyników publikacji naukowych przygotowanym przez Zespół Baromedical — nie stanowi tłumaczenia tych publikacji. Prawa autorskie do publikacji źródłowych przysługują ich autorom i wydawcom; pełne dane bibliograficzne podano w sekcji „Źródła”.