- W metaanalizie 27 badań randomizowanych z udziałem 2250 osób z depresją po udarze odpowiedź na leczenie uzyskano u 69,4% chorych z grup HBOT, wobec 51,2% w grupach kontrolnych.
- W tej samej analizie połączenie HBOT z lekami przeciwdepresyjnymi dawało lepsze wyniki niż same leki, a zdarzenia niepożądane zgłaszano rzadziej niż w grupach kontrolnych.
- W badaniu randomizowanym u osób z przewlekłymi dolegliwościami po wstrząśnieniu mózgu po serii 40 zabiegów zaobserwowano istotną poprawę w zakresie depresji, lęku, objawów stresu pourazowego, snu i jakości życia.
- Badania na myszach i szczurach wskazują możliwe mechanizmy: udział tlenku azotu w działaniu podobnym do przeciwlękowego oraz wyciszenie stanu zapalnego w hipokampie.
- HBOT może wspierać, ale nie zastępuje leczenia psychiatrycznego ani psychoterapii – o kwalifikacji do zabiegów decyduje specjalista.
Karta badań: depresja i lęk
Najważniejsze badania omówione w artykule w jednym miejscu: rodzaj i uczestnicy badania, protokół HBOT (liczba zabiegów), zaobserwowany wynik, ograniczenia i odnośnik do publikacji. Liczba zabiegów i ciśnienie w Baromedical są dobierane przez specjalistę do jednostki chorobowej.
| Badanie | Uczestnicy | Protokół HBOT | Wynik | Ograniczenia |
|---|---|---|---|---|
| metaanaliza depresja po udarze mózgu | 27 badań randomizowanych, 2250 uczestników z depresją poudarową | szczegóły protokołu niepodane w streszczeniu | Odpowiedź na leczenie uzyskało 69,4% osób z HBOT wobec 51,2% w grupach porównawczych; obniżyły się wyniki w skalach depresji Hamiltona, poprawił się stan neurologiczny i samodzielność. HBOT dodana do leków przeciwdepresyjnych działała lepiej niż same leki, a zdarzeń niepożądanych było mniej (najczęściej ból ucha). | autorzy zaznaczają stosunkowo niską jakość metodologiczną włączonych badań i zalecają ostrożną interpretację. |
| badanie randomizowane (RCT) przetrwałe objawy po wstrząśnieniu mózgu | 63 cywilów i żołnierzy z przetrwałym zespołem po wstrząśnieniu mózgu (50 ukończyło protokół) | 40 zabiegów, 1 dziennie, 5 dni w tygodniu przez 8 tygodni | Po 40 zabiegach istotnie zmniejszyły się objawy depresji, lęku i stresu pourazowego, poprawiły się pamięć, funkcje poznawcze, sen i jakość życia w porównaniu z grupą oczekującą; grupa oczekująca po przejściu do HBOT uzyskała podobną poprawę, utrzymującą się co najmniej 2 miesiące. | grupa porównawcza bez procedury pozorowanej (oczekiwanie bez leczenia); 13 osób nie ukończyło protokołu. |
| badanie na zwierzętach zachowania depresyjne po urazie mózgu u szczurów | samce szczurów Sprague-Dawley z urazowym uszkodzeniem mózgu, 3 grupy (liczebność niepodana w streszczeniu) | 1 zabieg dziennie przez 3 dni, rozpoczęte bezpośrednio po urazie | U szczurów po urazie mózgu HBOT złagodził zachowania depresyjne (test wymuszonego pływania) do 15. dnia oraz zmniejszył apoptozę neuronów, pobudzenie mikrogleju i poziom TNF-α w hipokampie, przy braku zmian w wielkości uszkodzenia i sprawności ruchowej. | badanie na zwierzętach – wyników nie można wprost przenosić na ludzi; krótki okres obserwacji (15 dni). |
| badanie na zwierzętach reakcje lękowe u myszy | samce myszy NIH Swiss (liczebność niepodana w streszczeniu) | pojedyncza ekspozycja hiperbaryczna | Po jednej ekspozycji myszy spędzały więcej czasu w jasnym przedziale testu, co odpowiada działaniu przeciwlękowemu; efekt znosiły blokery tlenku azotu, cyklicznego GMP i receptora benzodiazepinowego, co wskazuje na te mechanizmy. | badanie na zwierzętach – wyników nie można wprost przenosić na ludzi; efekt oceniano krótko po pojedynczej ekspozycji. |
| badanie na zwierzętach lęk i zachowania społeczne w zespole łamliwego chromosomu X | myszy z wyłączonym genem Fmr1 (model zespołu łamliwego chromosomu X), liczebność niepodana w streszczeniu | szczegóły protokołu niepodane w streszczeniu | Myszy po HBOT wykazywały mniej zachowań lękowych w podniesionym labiryncie krzyżowym i chętniej nawiązywały kontakt z innymi myszami, choć w teście otwartego pola trzymały się ścian. | badanie na zwierzętach – wyników nie można wprost przenosić na ludzi; wyniki testów behawioralnych częściowo niespójne. |
Dlaczego tlen hiperbaryczny może wpływać na nastrój i lęk
Depresja jest częstym następstwem udaru mózgu, a według autorów metaanalizy większość chorych z depresją poudarową nie otrzymuje leczenia albo otrzymuje je w niewystarczającym zakresie1. Dlatego ocenili oni skuteczność i bezpieczeństwo tlenoterapii hiperbarycznej (HBOT) w tej grupie chorych1. HBOT to oddychanie czystym tlenem w komorze pod ciśnieniem wyższym od atmosferycznego.
Badania na zwierzętach wskazują możliwe mechanizmy: udział tlenku azotu – cząsteczki sygnałowej, której wytwarzanie w mózgu tlen hiperbaryczny zwiększa2 – oraz wyciszenie stanu zapalnego i ochronę neuronów w hipokampie, części mózgu związanej m.in. z pamięcią3,4.
Depresja po udarze: lepsza odpowiedź na leczenie w metaanalizie 27 badań
Metaanaliza (zbiorcze opracowanie wyników wielu badań) objęła 27 badań z losowym przydziałem do grup i łącznie 2250 osób z depresją poudarową1. Odpowiedź na leczenie uzyskano u 69,4% chorych z grup, w których stosowano HBOT, wobec 51,2% w grupach kontrolnych1. Nasilenie depresji w skali Hamiltona (wyższy wynik oznacza cięższe objawy) zmniejszało się przy HBOT średnio o ok. 4,3 punktu bardziej niż w grupach porównawczych1.
Korzyści wykraczały poza nastrój: HBOT zmniejszała deficyt neurologiczny oceniany trzema skalami udarowymi i poprawiała średnio o ok. 10,7 punktu wskaźnik Barthel, opisujący samodzielność w codziennych czynnościach1. Chorzy, którzy oprócz leków przeciwdepresyjnych otrzymywali HBOT, osiągali lepsze wyniki niż leczeni samymi lekami1. Zdarzenia niepożądane zgłaszano przy HBOT rzadziej niż w grupach kontrolnych (9,6% wobec 16,6%), a najczęściej był to ból ucha (26 przypadków)1. Autorzy uznali HBOT za skuteczną i bezpieczną metodę w depresji poudarowej, zastrzegając, że wyniki trzeba interpretować ostrożnie, bo jakość metodologiczna włączonych prac była stosunkowo niska1. Więcej w artykule tlenoterapia hiperbaryczna po udarze mózgu.
Mniej objawów depresji, lęku i stresu pourazowego po wstrząśnieniu mózgu
Drugie badanie z udziałem ludzi dotyczyło przetrwałego zespołu po wstrząśnieniu mózgu, czyli dolegliwości utrzymujących się długo po łagodnym urazowym uszkodzeniu mózgu. W tym badaniu randomizowanym 63 osoby cywilne i wojskowe przydzielono losowo do serii 40 zabiegów HBOT, wykonywanych 5 dni w tygodniu przez 8 tygodni, albo do równie długiego okresu bez leczenia, po którym zabiegi otrzymała także grupa kontrolna; pełny protokół ukończyło 50 osób5.
W porównaniu z grupą kontrolną po serii zabiegów istotnie zmniejszyły się dolegliwości pourazowe, objawy depresji i lęku w skalach Hamiltona oraz objawy zespołu stresu pourazowego, a poprawiły się jakość snu, pamięć, wyniki testów sprawności umysłowej i jakość życia5. Grupa kontrolna po rozpoczęciu zabiegów uzyskała niemal identyczną poprawę, a w ciągu 2 miesięcy obserwacji kontrolnej wyniki w obu grupach dalej się poprawiały5. Więcej w artykule HBOT po urazie mózgu i wstrząśnieniu mózgu.
Mechanizmy działania w badaniach na zwierzętach
Pozostałe prace to doświadczenia na myszach i szczurach – pokazują możliwe mechanizmy, ale ich wyników nie przenosi się wprost na ludzi.
Działanie podobne do przeciwlękowego u myszy
W teście jasne/ciemne dłuższy pobyt w oświetlonej części klatki oznacza mniejszy lęk. Po jednorazowej ekspozycji na tlen myszy spędzały tam więcej czasu, a efekt utrzymywał się do półtorej godziny po jej zakończeniu2. Słabł, gdy wcześniej zablokowano szlak tlenku azotu i cyklicznego GMP (przekaźnika sygnałów w komórkach) albo miejsce wiązania benzodiazepin, czyli leków przeciwlękowych – według autorów te mechanizmy prawdopodobnie uczestniczą w efekcie2.
U myszy z wyłączonym genem Fmr1 – modelem zespołu łamliwego chromosomu X, choroby z niepełnosprawnością intelektualną, w której u ludzi często występują lęk i trudności w kontaktach społecznych – HBOT zmieniała zachowanie6. W podniesionym labiryncie krzyżowym zwierzęta po HBOT pokonywały większą część drogi w odsłoniętych ramionach, co autorzy odczytali jako mniej zachowań lękowych, a w teście trzech komór częściej podchodziły do innych myszy, znajomych i obcych, wykazując więcej kontaktów społecznych i mniejszy „lęk społeczny”6. Nie wszystkie testy wskazywały jednak ten sam kierunek: w teście otwartego pola myszy po HBOT wyraźniej trzymały się ścian6.
Łagodzenie zachowań depresyjnopodobnych i ochrona hipokampa u szczurów
U szczurów po doświadczalnym urazie mózgu HBOT, stosowana codziennie przez 3 dni od chwili urazu, istotnie łagodziła zachowania depresyjnopodobne (przypominające objawy depresji) w teście wymuszonego pływania, a efekt utrzymywał się do 15. dnia po urazie3. W hipokampie było przy tym mniej obumierających neuronów i pobudzonych komórek mikrogleju (komórek odpornościowych mózgu), które wytwarzały też mniej TNF-α – cząsteczki nasilającej stan zapalny3. Autorzy uznali wyciszenie zapalenia za jeden z możliwych mechanizmów poprawy i proponują HBOT jako potencjalną metodę łagodzenia takich zaburzeń po urazie mózgu, o ile zabiegi rozpocznie się wcześnie3.
Z kolei u szczurów z doświadczalnym modelem choroby Alzheimera HBOT łagodziła zaburzenia uczenia się i pamięci, a w hipokampie ograniczała uszkodzenie i obumieranie neuronów, aktywację astrocytów (komórek podporowych tkanki nerwowej) oraz utratę kolców dendrytycznych (miejsc kontaktu między neuronami) – według autorów za pośrednictwem białka sygnałowego, kinazy p384. To model otępienia, a nie depresji, ale i w nim HBOT chroniła hipokamp4.
HBOT jako wsparcie leczenia psychiatrycznego – co to oznacza dla pacjenta
Tlenoterapia hiperbaryczna może wspierać leczenie, ale nie zastępuje leczenia psychiatrycznego ani psychoterapii – w badaniach nad depresją poudarową korzyść przynosiło dołączenie HBOT do leków przeciwdepresyjnych1. Leków nie należy odstawiać ani zmieniać na własną rękę, a psychiatra i psychoterapeuta powinni wiedzieć o planowanych zabiegach.
O kwalifikacji do zabiegów w Baromedical decyduje specjalista, który ocenia stan zdrowia i ewentualne przeciwwskazania – omawiamy je w artykule przeciwwskazania i bezpieczeństwo HBOT. Wyniki badania randomizowanego z udziałem osób po wstrząśnieniu mózgu5 mogą zainteresować również sportowców, u których dolegliwości po urazie głowy, w tym gorszy nastrój i sen, utrzymują się długo; więcej w artykule HBOT w regeneracji sportowców. Myśli samobójcze albo gwałtowne pogorszenie nastroju wymagają natychmiastowej pomocy – w sytuacji zagrożenia życia należy dzwonić pod numer alarmowy 112.
Kierunki dalszych badań
Autorzy metaanalizy zwracają uwagę na stosunkowo niską jakość metodologiczną włączonych prac1, dlatego kolejnym krokiem są starannie zaplanowane badania, które pozwolą potwierdzić te obiecujące wyniki. W badaniu osób po wstrząśnieniu mózgu poprawa była widoczna jeszcze 2 miesiące po zakończeniu serii zabiegów5 – dłuższa obserwacja pokaże, jak jest trwała. Omówione prace kliniczne dotyczyły depresji po udarze i dolegliwości po wstrząśnieniu mózgu, dlatego ciekawym kierunkiem jest ocena HBOT u osób z depresją lub zaburzeniami lękowymi niezwiązanymi z uszkodzeniem mózgu. Autorzy pracy na modelu zespołu łamliwego chromosomu X widzą w HBOT możliwą przyszłą metodę wsparcia osób z tą chorobą6.
Najczęstsze pytania
Czy tlenoterapia hiperbaryczna może pomóc w depresji?
Najwięcej danych dotyczy depresji po udarze mózgu: w metaanalizie 27 badań randomizowanych HBOT wiązała się z wyższym odsetkiem odpowiedzi na leczenie i większym spadkiem nasilenia objawów niż postępowanie w grupach kontrolnych. Autorzy uznali metodę za skuteczną i bezpieczną w tym wskazaniu, zaznaczając, że wyniki wymagają ostrożnej interpretacji ze względu na jakość włączonych badań. Istotne zmniejszenie objawów depresji odnotowano też w badaniu randomizowanym u osób z przewlekłymi dolegliwościami po wstrząśnieniu mózgu.
Czy HBOT może zastąpić leki przeciwdepresyjne lub psychoterapię?
Nie. HBOT może wspierać leczenie, ale nie zastępuje leczenia psychiatrycznego ani psychoterapii. W metaanalizie badań nad depresją poudarową połączenie tlenoterapii z lekami przeciwdepresyjnymi dawało lepsze wyniki niż same leki. Leków nie należy odstawiać ani zmieniać bez decyzji psychiatry.
Czy tlen hiperbaryczny działa przeciwlękowo?
W badaniu randomizowanym u osób po wstrząśnieniu mózgu po serii zabiegów istotnie zmniejszyły się objawy lęku oceniane skalą Hamiltona. Działanie podobne do przeciwlękowego opisano także u myszy, u których prawdopodobnie uczestniczył w nim tlenek azotu. Wyniki badań na zwierzętach wskazują kierunek dalszych prac, ale nie przenosi się ich wprost na ludzi.
Umów konsultację kwalifikacyjną
Specjalista oceni wskazania i dobierze protokół dla Twojej jednostki chorobowej. Możliwe rozpoczęcie tego samego dnia po weryfikacji.
Czytaj także
Źródła
- metaanaliza Tlenoterapia hiperbaryczna w depresji poudarowej: przegląd systematyczny i metaanaliza. Liang XX, Hao YG, Duan XM i wsp. Clin Neurol Neurosurg. 2020;195:105910. publikacja
- badanie na zwierzętach Działanie podobne do przeciwlękowego tlenu hiperbarycznego w teście eksploracji jasne/ciemne u myszy. Carlile EL, Shirachi DY, Quock RM. Life Sci. 2012;90(7-8):267-271. publikacja · pełny tekst
- badanie na zwierzętach Wpływ tlenu hiperbarycznego na zachowania depresyjnopodobne i neurozapalenie u szczurów z urazowym uszkodzeniem mózgu. Lim SW, Sung KC, Shiue YL i wsp. World Neurosurg. 2017;100:128-137. publikacja
- badanie na zwierzętach Wstępne zastosowanie tlenu hiperbarycznego poprawia funkcje poznawcze i zmniejsza uszkodzenie hipokampa za pośrednictwem kinazy białkowej p38 aktywowanej mitogenami w modelu szczurzym. Zhao B, Pan Y, Wang Z i wsp. Yonsei Med J. 2017;58(1):131-138. publikacja · pełny tekst
- badanie randomizowane (RCT) Tlenoterapia hiperbaryczna w przetrwałym zespole pourazowym po wstrząśnieniu mózgu w następstwie łagodnego urazowego uszkodzenia mózgu: randomizowane badanie kliniczne z grupą kontrolną. Harch PG, Andrews SR, Rowe CJ i wsp. Med Gas Res. 2020;10(1):8-20. publikacja · pełny tekst
- badanie na zwierzętach Zmiany zachowań lękowych i społecznych w mysim modelu zespołu łamliwego chromosomu X pod wpływem tlenoterapii hiperbarycznej. Luo CW, Deng XY, Cheng JL i wsp. J Clin Neurosci. 2020;73:245-251. publikacja
Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady medycznej i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. O kwalifikacji do tlenoterapii hiperbarycznej, liczbie zabiegów i przebiegu terapii każdorazowo decyduje specjalista po ocenie stanu zdrowia pacjenta. Artykuł jest autorskim omówieniem wyników publikacji naukowych przygotowanym przez Zespół Baromedical — nie stanowi tłumaczenia tych publikacji. Prawa autorskie do publikacji źródłowych przysługują ich autorom i wydawcom; pełne dane bibliograficzne podano w sekcji „Źródła”.