- W opisie dwóch chorych z ciężkim zapaleniem płuc w przebiegu COVID-19 duszność zmniejszyła się już po pierwszym zabiegu, a natlenienie krwi poprawiało się z dnia na dzień.
- W badaniu z dobraną statystycznie grupą porównawczą chorzy na COVID-19 po HBOT istotnie rzadziej wymagali wentylacji mechanicznej.
- Przegląd systematyczny ośmiu prac ocenia HBOT jako sposób natleniania chorych na COVID-19, który wydaje się bezpieczny i skuteczny.
- U myszy z doświadczalnym włóknieniem płuc tlen hiperbaryczny osłabiał rozwój choroby.
- U 88 dorosłych seria 60 zabiegów nie pogorszyła czynności płuc.
Karta badań: COVID-19 i włóknienie płuc
Najważniejsze badania omówione w artykule w jednym miejscu: rodzaj i uczestnicy badania, protokół HBOT (liczba zabiegów), zaobserwowany wynik, ograniczenia i odnośnik do publikacji. Liczba zabiegów i ciśnienie w Baromedical są dobierane przez specjalistę do jednostki chorobowej.
| Badanie | Uczestnicy | Protokół HBOT | Wynik | Ograniczenia |
|---|---|---|---|---|
| przegląd systematyczny COVID-19 (natlenianie chorych) | 8 badań z trzech krajów (badania kliniczne oraz opisy i serie przypadków) | różne schematy w poszczególnych pracach; liczba zabiegów niepodana w streszczeniu | W badaniach klinicznych większość chorych na COVID-19 wracała do zdrowia po HBOT, a wysycenie krwi tlenem rosło już po kilku zabiegach. Autorzy uznali HBOT za bezpieczną i skuteczną metodę natleniania w tej chorobie. | Włączono tylko 8 prac o niewielkiej liczebności; wiedza o mechanizmie działania jest ograniczona, a autorzy zalecają większe, dobrze zaprojektowane badania. |
| badanie kliniczne COVID-19 z niewydolnością oddechową | 20 chorych leczonych HBOT (30–79 lat) wobec 60 chorych z dobranej grupy porównawczej | codziennie, maksymalnie 5 zabiegów | W grupie HBOT intubacji wymagało 10% chorych (zmarło 10%), w grupie porównawczej intubowano 30% i zmarło 22%. Ryzyko wentylacji mechanicznej było istotnie niższe po HBOT, a leczenie okazało się bezpieczne. | Badanie jednoośrodkowe, bez randomizacji, 20 leczonych osób; różnica w śmiertelności nie osiągnęła istotności statystycznej, a autorzy postulują duże badanie wieloośrodkowe. |
| opis przypadku ciężkie zapalenie płuc w COVID-19 | 2 mężczyzn w wieku 57 i 64 lat z hipoksemią | raz dziennie przez tydzień | Duszność złagodniała już po pierwszym zabiegu, a po tygodniu wyraźnie ustąpiła; wysycenie krwi tlenem i wskaźnik oksygenacji rosły z dnia na dzień, limfocyty i D-dimer wracały do normy, a tomografia pokazała cofanie się zmian zapalnych. | Tylko dwóch chorych, bez grupy porównawczej – autorzy sami zastrzegają, że wnioski wymagają potwierdzenia w badaniach randomizowanych. |
| badanie obserwacyjne bezpieczeństwo HBOT dla czynności płuc | 88 dorosłych pacjentów (średnio 60 lat), w większości bez chorób płuc | 60 codziennych zabiegów, 5 dni w tygodniu | Po pełnym cyklu HBOT nie stwierdzono pogorszenia żadnego parametru spirometrycznego; natężona pojemność życiowa i szczytowy przepływ wydechowy nieznacznie wzrosły. Powtarzane ekspozycje uznano za bezpieczne dla płuc. | Brak grupy porównawczej, a prawie wszyscy badani byli bez przewlekłej choroby płuc – wyników nie należy wprost odnosić do chorych z uszkodzonymi płucami. |
| badanie na zwierzętach włóknienie płuc (model doświadczalny) | myszy z włóknieniem płuc wywołanym bleomycyną oraz hodowle fibroblastów | powtarzane ekspozycje; liczba niepodana w streszczeniu | U myszy powtarzane ekspozycje na tlen hiperbaryczny osłabiały włóknienie płuc; w hodowli komórkowej częściowo cofały aktywację fibroblastów, prawdopodobnie przez obniżenie czynnika HIF-1α. | Badanie na zwierzętach i komórkach – wyników nie można wprost przenosić na ludzi; autorzy wskazują na potrzebę dalszych badań. |
Dlaczego tlen pod zwiększonym ciśnieniem w chorobach płuc
W ciężkim przebiegu COVID-19 może rozwinąć się zapalenie płuc z postępującą hipoksemią, czyli zbyt niskim stężeniem tlenu we krwi1. Natlenianie stanowi podstawę leczenia tej choroby, a w czasie pandemii sprawdzano różne jego sposoby2. Tlenoterapia hiperbaryczna (HBOT) to oddychanie czystym tlenem w warunkach ciśnienia przekraczającego jedną atmosferę absolutną3. Podstawy metody przybliżamy w artykule Czym jest tlenoterapia hiperbaryczna.
Drugi wątek to włóknienie płuc, w którym tkanka płucna stopniowo zamienia się w bliznowatą. Autorzy jednej z prac zwracają uwagę, że choroba ta występuje coraz częściej wraz ze starzeniem się społeczeństw, po pandemii COVID-19 jej znaczenie prawdopodobnie jeszcze wzrośnie, a dostępne leki jedynie spowalniają jej postęp3. Przypominają też, że u chorych z włóknieniem płuc opisywano poprawę czynności płuc po tlenoterapii hiperbarycznej3.
COVID-19: szybka poprawa natlenienia w opisach przypadków
Opis dwóch przypadków dotyczy mężczyzn w wieku 57 i 64 lat z ciężkim zapaleniem płuc w przebiegu COVID-19, u których występowały m.in. duszność, przyspieszony oddech lub obniżone wysycenie krwi tlenem1. Po wykluczeniu odmy opłucnowej, pęcherzy rozedmowych i innych przeciwwskazań chorzy przez tydzień otrzymywali codziennie jeden zabieg1. Duszność zmniejszyła się u obu już po pierwszym zabiegu i wyraźnie ustąpiła po siedmiu dniach, a częstość oddechów spadała z dnia na dzień1. Spadek wysycenia krwi tlenem i wskaźnika utlenowania krwi tętniczej od razu się zatrzymał, a ich wartości codziennie rosły; żaden z chorych nie trafił do stanu krytycznego1. Liczba limfocytów, komórek odpornościowych, stopniowo wracała do normy, poprawiły się stężenie D-dimerów (wskaźnika zaburzeń krążenia obwodowego) oraz aktywność cholinoesterazy, enzymu odzwierciedlającego pracę wątroby, a kontrolna tomografia komputerowa pokazała wyraźne cofanie się zmian zapalnych w płucach1. Autorzy traktują te obserwacje jako wstępne i wskazują, że potwierdzić je powinny badania z losowym przydziałem1.
COVID-19: rzadsza potrzeba wentylacji mechanicznej
Jednoośrodkowe badanie kliniczne z wiosny 2020 roku objęło 20 chorych z niewydolnością oddechową w przebiegu COVID-19, którzy otrzymali do pięciu zabiegów w jednoosobowych komorach; chorzy byli w wieku od 30 do 79 lat4. Porównano ich z 60 chorymi hospitalizowanymi w tym samym czasie, dobranymi metodą statystycznego dopasowania pod względem wieku, płci, masy ciała, choroby wieńcowej, stężenia troponiny i D-dimerów, dnia pobytu w szpitalu oraz zapotrzebowania na tlen4. Intubacji i wentylacji mechanicznej wymagały dwie osoby leczone tlenem hiperbarycznym (10%) wobec 18 w grupie porównawczej (30%)4. Po uwzględnieniu różnic między grupami ryzyko wentylacji mechanicznej było u chorych po HBOT mniejsze o blisko trzy czwarte, a różnica ta była istotna statystycznie4. Zmarło 10% chorych po HBOT i 22% w grupie porównawczej, jednak ta różnica nie osiągnęła progu istotności statystycznej; wszyscy pozostali leczeni tlenem opuścili już szpital, podczas gdy w grupie porównawczej trzy osoby wciąż w nim przebywały4. Mimo ograniczeń projektu autorzy ocenili, że tlen hiperbaryczny okazał się u tych chorych bezpieczny, a wyniki mocno przemawiają za przeprowadzeniem dobrze zaplanowanego, wieloośrodkowego badania z losowym przydziałem4.
Przegląd systematyczny: bezpieczny i skuteczny sposób natleniania
Przegląd systematyczny z 2021 roku zebrał osiem prac z trzech krajów – badania kliniczne oraz opisy i serie przypadków; wszystkie uzyskały dobrą lub zadowalającą ocenę jakości, a prac o niskiej jakości do analizy nie włączono2. W badaniach klinicznych większość chorych wróciła do zdrowia po HBOT, a wysycenie krwi tlenem rosło już po kilku zabiegach2. Autorzy podsumowali, że tlenoterapia hiperbaryczna jawi się jako bezpieczny i skuteczny sposób natleniania osób chorych na COVID-192. Zaznaczyli, że wiedza o jej działaniu wciąż jest ograniczona, i zaproponowali większe, starannie zaplanowane badania porównujące tlenoterapię hiperbaryczną z innymi sposobami podawania tlenu; wskazali też, że w czasie pandemii jej szersze wykorzystanie utrudniała niewielka liczba komór2.
Włóknienie płuc: obiecujące wyniki badań na myszach
U myszy z włóknieniem płuc wywołanym bleomycyną (lekiem przeciwnowotworowym) powtarzane ekspozycje na tlen hiperbaryczny osłabiały rozwój choroby3. W hodowlach komórkowych tlen przynajmniej częściowo odwracał aktywację fibroblastów – komórek wytwarzających tkankę łączną – pobudzanych przez transformujący czynnik wzrostu beta (TGF-β)3. Autorzy wiążą ten efekt ze zmniejszeniem ilości czynnika indukowanego hipoksją (HIF-1α), białka kierującego odpowiedzią komórek na niedotlenienie3. Wcześniejsze badanie tego zespołu sugerowało, że powtarzane ekspozycje mogą wpływać w płucach myszy na procesy gojenia uszkodzeń i na macierz pozakomórkową, czyli rusztowanie otaczające komórki3. Według autorów wyniki przemawiają za tlenem hiperbarycznym jako metodą, która potencjalnie może odmienić życie chorych na włóknienie płuc, choć pełna ocena wymaga dalszych badań3. To rezultaty uzyskane na zwierzętach i komórkach, których nie przenosi się wprost na ludzi.
Bezpieczeństwo dla płuc przy serii 60 zabiegów
Wcześniejsze, niewielkie badania opisywały łagodny spadek niektórych parametrów czynności płuc po wielu ekspozycjach na tlen, dlatego sprawdzono to przy współcześnie stosowanym schemacie5. W prospektywnym badaniu kohortowym 88 dorosłych (średnio 60 lat, w zdecydowanej większości bez chorób płuc, mniej więcej co trzeci z historią palenia tytoniu) przeszło serię 60 codziennych zabiegów, pięć dni w tygodniu, a spirometrię, czyli pomiar objętości i przepływów powietrza w płucach, wykonano przed serią i po niej5. Natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa i wskaźniki drożności oskrzeli nie zmieniły się istotnie, a natężona pojemność życiowa i szczytowy przepływ wydechowy nawet nieznacznie wzrosły – w stopniu istotnym statystycznie, choć niewielkim z klinicznego punktu widzenia5. Autorzy uznali taki schemat za bezpieczny dla czynności płuc5. W opisanych przypadkach COVID-19 przed zabiegami wykluczono m.in. odmę opłucnową i pęcherze rozedmowe1, a w Baromedical stan płuc ocenia specjalista kwalifikujący do zabiegów.
Co to oznacza dla pacjenta i dokąd zmierzają badania
Omówione badania kliniczne dotyczyły chorych hospitalizowanych w ostrej fazie COVID-19, a nie osób z długotrwałymi następstwami przebytej choroby4,1. Dane o włóknieniu płuc pochodzą z badań na zwierzętach i komórkach3. HBOT jest metodą wspierającą i nie zastępuje leczenia prowadzonego przez pulmonologa. W Baromedical o kwalifikacji decyduje specjalista, który ocenia stan płuc i dokumentację medyczną; zabieg trwa 90 minut, a ciśnienie dobiera się w zakresie 2,0–3,2 ATA. Więcej o kwalifikacji przeczytasz w artykule o przeciwwskazaniach i bezpieczeństwie HBOT.
Autorzy prac zgodnie wskazują kolejne kroki: dobrze zaplanowane badania z losowym przydziałem w COVID-19, porównanie tlenoterapii hiperbarycznej z innymi metodami natleniania oraz ocenę czynności płuc u osób z chorobami płuc5,4,1,2. Autorzy przeglądu dodają, że warto zadbać o większą dostępność komór, aby w razie potrzeby metoda mogła służyć większej liczbie chorych2. W przypadku włóknienia płuc badacze liczą, że dalsze prace pozwolą w pełni ocenić obiecujące wyniki uzyskane na zwierzętach3.
Najczęstsze pytania
Czy tlenoterapia hiperbaryczna pomagała chorym na COVID-19?
W badaniach z ostrej fazy choroby opisywano szybką poprawę natlenienia i ustępowanie duszności, a w badaniu z dobraną grupą porównawczą chorzy po HBOT istotnie rzadziej wymagali wentylacji mechanicznej. Różnica w śmiertelności nie osiągnęła istotności statystycznej, dlatego autorzy postulują duże badania z losowym przydziałem. Wyniki dotyczą chorych leczonych w szpitalu w ostrej fazie zakażenia.
Czy tlen hiperbaryczny może pomóc przy włóknieniu płuc?
Obiecujące wyniki pochodzą z badań na myszach, u których tlen hiperbaryczny osłabiał doświadczalnie wywołane włóknienie, oraz z hodowli komórek, w których hamował aktywację fibroblastów. Autorzy widzą w tej metodzie duży potencjał, a jej pełną ocenę pozostawiają dalszym badaniom. Wyników uzyskanych na zwierzętach nie przenosi się wprost na ludzi, a leczenie włóknienia płuc prowadzi pulmonolog.
Czy seria zabiegów w komorze hiperbarycznej jest bezpieczna dla płuc?
W badaniu 88 dorosłych, w większości bez chorób płuc, seria 60 zabiegów nie pogorszyła wyników spirometrii, a dwa parametry nawet nieznacznie się poprawiły. Autorzy wskazują potrzebę podobnych badań u osób z chorobami płuc. Przed zabiegami specjalista ocenia stan płuc, ponieważ niektóre schorzenia, np. odma opłucnowa, są przeciwwskazaniem.
Umów konsultację kwalifikacyjną
Specjalista oceni wskazania i dobierze protokół dla Twojej jednostki chorobowej. Możliwe rozpoczęcie tego samego dnia po weryfikacji.
Czytaj także
Źródła
- opis przypadku Tlenoterapia hiperbaryczna może skutecznie poprawiać hipoksemię u chorych na ciężkie zapalenie płuc w przebiegu COVID-19: opisy dwóch przypadków. Guo D, Pan S, Wang M i wsp. Undersea Hyperb Med. 2020;47(2):181-187. publikacja
- przegląd systematyczny Wpływ tlenoterapii hiperbarycznej na chorobę wywołaną przez koronawirusa 2019: przegląd systematyczny. Oliaei S, SeyedAlinaghi S, Mehrtak M i wsp. Eur J Med Res. 2021;26(1):96. publikacja · pełny tekst
- badanie na zwierzętach Tlen hiperbaryczny łagodzi włóknienie płuc wywołane bleomycyną u myszy. Yuan Y, Li Y, Qiao G i wsp. Front Mol Biosci. 2021;8:675437. publikacja · pełny tekst
- badanie kliniczne Tlenoterapia hiperbaryczna u chorych na COVID-19 z niewydolnością oddechową: przypadki leczone w porównaniu z grupą kontrolną dobraną metodą propensity score. Gorenstein SA, Castellano ML, Slone ES i wsp. Undersea Hyperb Med. 2020;47(3):405-413. publikacja
- badanie obserwacyjne Wpływ tlenoterapii hiperbarycznej na czynność płuc: prospektywne badanie kohortowe. Hadanny A, Zubari T, Tamir-Adler L i wsp. BMC Pulm Med. 2019;19(1):148. publikacja · pełny tekst
Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady medycznej i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. O kwalifikacji do tlenoterapii hiperbarycznej, liczbie zabiegów i przebiegu terapii każdorazowo decyduje specjalista po ocenie stanu zdrowia pacjenta. Artykuł jest autorskim omówieniem wyników publikacji naukowych przygotowanym przez Zespół Baromedical — nie stanowi tłumaczenia tych publikacji. Prawa autorskie do publikacji źródłowych przysługują ich autorom i wydawcom; pełne dane bibliograficzne podano w sekcji „Źródła”.