- W badaniu z udziałem 32 kobiet z niepłodnością o niewyjaśnionej przyczynie seria 7 zabiegów wiązała się z istotnie lepszą jakością błony śluzowej macicy.
- W badaniu pilotażowym zabiegi HBOT były dobrze tolerowane przez kobiety w trakcie zapłodnienia pozaustrojowego.
- W randomizowanym badaniu na szczurach po 6 tygodniach zabiegów ogniska endometriozy były o blisko 40% mniejsze niż w grupie kontrolnej, a wskaźniki zapalenia niższe.
- U 10 z 14 pacjentek z późnymi zmianami po radioterapii nowotworów ginekologicznych uzyskano wygojenie lub poprawę o ponad połowę.
- U 43 mężczyzn z zaburzeniami erekcji po serii zabiegów istotnie poprawił się wynik kwestionariusza funkcji erekcyjnych.
Karta badań: płodność, endometrioza i zaburzenia erekcji
Najważniejsze badania omówione w artykule w jednym miejscu: rodzaj i uczestnicy badania, protokół HBOT (liczba zabiegów), zaobserwowany wynik, ograniczenia i odnośnik do publikacji. Liczba zabiegów i ciśnienie w Baromedical są dobierane przez specjalistę do jednostki chorobowej.
| Badanie | Uczestnicy | Protokół HBOT | Wynik | Ograniczenia |
|---|---|---|---|---|
| badanie kliniczne zaburzenia erekcji u mężczyzn leczonych HBOT | 43 pacjentów z zaburzeniami erekcji, poddawanych HBOT z powodu innych chorób (2017–2018) | szczegóły protokołu niepodane w streszczeniu; ocena przed pierwszym i po ostatnim dniu serii | Średni wynik funkcji erekcyjnej w kwestionariuszu IIEF wzrósł z ok. 20,6 do ok. 25,4 punktu po zakończeniu serii HBOT. Stężenia testosteronu całkowitego i wolnego nie zmieniły się, więc poprawa nie wynikała z hormonów. | brak grupy kontrolnej i procedury pozorowanej; HBOT stosowano z innych wskazań, a ocena opierała się na kwestionariuszu. |
| badanie kliniczne niepłodność o niewyjaśnionej przyczynie – receptywność endometrium | 32 kobiety z niepłodnością o niewyjaśnionej przyczynie, włączane przez 3 lata (badanie z randomizacją według streszczenia) | 7 zabiegów dzień po dniu, z początkiem w 5. dniu cyklu | W cyklach z HBOT endometrium rozwijało się lepiej niż miesiąc wcześniej i później: przy owulacji miało grubość ok. 11 mm, a jego jakość oceniono istotnie wyżej. Badanie dopplerowskie wykazało gęstą sieć naczyń włosowatych o niskim oporze pod endometrium. | mała grupa (32 kobiety); oceniano tylko obraz endometrium w USG, a nie liczbę ciąż czy urodzeń. |
| badanie obserwacyjne późne uszkodzenia popromienne po leczeniu nowotworów ginekologicznych | 14 pacjentek jednego ośrodka z późnymi powikłaniami po napromienianiu | co najmniej 20 zabiegów w serii | U 10 z 14 pacjentek (71%) uzyskano wygojenie lub poprawę przekraczającą połowę, a efekt oceniano średnio przez ponad 2,5 roku. Działania niepożądane uznano za akceptowalne. | doświadczenia jednego ośrodka na 14 pacjentkach, bez grupy kontrolnej. |
| badanie obserwacyjne zapłodnienie pozaustrojowe u kobiet o złym rokowaniu | liczebność niepodana w streszczeniu; kobiety o złym rokowaniu poddawane zapłodnieniu pozaustrojowemu | szczegóły protokołu niepodane w streszczeniu | Badanie pilotażowe oceniało bezpieczeństwo i tolerancję HBOT jako wsparcia stymulacji jajników – kobiety dobrze znosiły zabiegi w komorze. | badanie pilotażowe bez oceny skuteczności; autorzy zaznaczają, że dopiero dalsze badania pokażą, czy HBOT zwiększa szanse na ciążę. |
| badanie na zwierzętach doświadczalna endometrioza | 40 samic szczurów z chirurgicznie wywołaną endometriozą, losowo podzielonych na grupę HBOT i kontrolną | codzienne zabiegi przez 6 tygodni | U szczurów po 6 tygodniach HBOT ogniska endometriozy były wyraźnie mniejsze (ok. 57 wobec ok. 95 mm³), a ich aktywność podziałowa i stan zapalny w płynie otrzewnowym niższe niż w grupie kontrolnej. | badanie na zwierzętach – wyników nie można wprost przenosić na ludzi. |
Ukrwienie i natlenienie tkanek – punkt wyjścia badań
Autorzy badania nad płodnością wychodzą od obserwacji, że do zagnieżdżenia zarodka dochodzi zwykle dopiero wtedy, gdy błona śluzowa macicy (endometrium) osiągnie odpowiedni stopień rozwoju i unaczynienia1. Wygląd endometrium w badaniu USG oraz przepływ krwi oceniany metodą kolorowego dopplera mogą pomagać w przewidywaniu szansy na ciążę – zarówno w cyklach naturalnych, jak i stymulowanych1. Skoro gotowość błony śluzowej do przyjęcia zarodka zależy od ukrwienia, naturalne było pytanie, czy tlen podawany pod zwiększonym ciśnieniem może ją wspierać.
Tlenoterapię hiperbaryczną sprawdzano także jako wsparcie leczenia endometriozy, zaburzeń erekcji oraz późnych powikłań radioterapii nowotworów ginekologicznych2,3,4.
Niepłodność: lepiej przygotowane endometrium i dobra tolerancja zabiegów
W badaniu prowadzonym przez trzy lata z udziałem 32 kobiet z niepłodnością o niewyjaśnionej przyczynie zastosowano serię 7 codziennych zabiegów w wielomiejscowej komorze hiperbarycznej, rozpoczynaną 5. dnia cyklu1. Błonę śluzową macicy oceniano przezpochwowym USG z kolorowym dopplerem (obrazowaniem przepływu krwi) od 8. dnia cyklu aż do owulacji – w cyklu z zabiegami oraz miesiąc przed terapią i miesiąc po niej1. Mierzono grubość i echogeniczność endometrium, czyli jego wygląd w obrazie USG, a także przepływ krwi pod nim, w nim samym i w tętnicach macicznych1. Seryjne badania USG w cyklach z zabiegami (tzw. folikulometria) wykazały według autorów doskonałą odpowiedź endometrium: w dniu owulacji miało ono średnio 11 mm grubości, a jego jakość była istotnie lepsza niż w cyklach bez tlenoterapii1. Pod endometrium uwidoczniono gęstą sieć naczyń włosowatych o niskim oporze przepływu (wskaźnik oporu poniżej 0,45), choć w samych tętnicach macicznych opór był nieco wyższy od oczekiwanego1. Oceniano więc obraz i ukrwienie błony śluzowej w badaniu USG1.
Autorzy uważają, że tlen pod zwiększonym ciśnieniem może mieć bardzo duże znaczenie dla powodzenia implantacji, bo poprawia receptywność endometrium, czyli jego gotowość do przyjęcia zarodka1.
Tlenoterapię sprawdzano także jako uzupełnienie zapłodnienia pozaustrojowego (in vitro). W prospektywnym, obserwacyjnym badaniu pilotażowym z udziałem kobiet o słabym rokowaniu co do uzyskania ciąży oceniano przede wszystkim bezpieczeństwo i tolerancję zabiegów prowadzonych w okresie stymulacji jajników – i okazały się one dobrze tolerowane5. Autorzy wskazują, że kolejnym krokiem są badania, które ocenią skuteczność HBOT jako leczenia wspomagającego procedurę in vitro5.
Endometrioza: mniejsze ogniska w badaniu na szczurach
W prospektywnym, randomizowanym badaniu z grupą kontrolną na 40 samicach szczura chirurgicznie wywołano endometriozę (obecność tkanki podobnej do błony śluzowej macicy poza macicą), a po czterech tygodniach zwierzęta losowo podzielono na grupę poddawaną przez 6 tygodni codziennym zabiegom HBOT i grupę kontrolną2. Objętość ognisk mierzono podczas operacji – przed rozpoczęciem tlenoterapii i po 6 tygodniach2. Na koniec badania ogniska endometriozy w grupie z zabiegami miały średnio 57,4 mm³ objętości wobec 94,6 mm³ w grupie kontrolnej, czyli były o blisko 40% mniejsze2.
Korzystne były też pozostałe wskaźniki. Średnia punktacja w ocenie mikroskopowej ognisk wyniosła 1,6 wobec 2,4 punktu, a wskaźnika Ki-67, czyli markera namnażania komórek – 1,5 wobec 2,42. Stężenie TNF-α (czynnika martwicy nowotworów alfa, białka zapalnego) w płynie z jamy otrzewnej było niższe niż w grupie kontrolnej – średnio 5,3 wobec 8,2 pg/ml2. Oznacza to, że w ogniskach zwierząt poddanych zabiegom mniej komórek się dzieliło, a w jamie brzusznej było mniej sygnałów zapalnych2. Autorzy opisują ten efekt jako istotną remisję endometriozy u szczurów; to zachęcający wynik uzyskany na zwierzętach2.
Gojenie późnych zmian po radioterapii nowotworów ginekologicznych
Późne uszkodzenia tkanek wywołane napromienianiem są trudne w leczeniu, a doniesienia o HBOT w tej sytuacji pochodziły wcześniej głównie z niewielkich serii i opisów przypadków4. W serii przypadków z jednego ośrodka 14 pacjentek po leczeniu nowotworów ginekologicznych otrzymało co najmniej 20 zabiegów4. U 10 z 14 kobiet, czyli u 71%, uzyskano wygojenie zmian albo poprawę o ponad połowę, przy średnim czasie obserwacji 31,6 miesiąca (od 6 do 70 miesięcy)4. Działania niepożądane autorzy ocenili jako akceptowalne. W ich ocenie po tlenoterapię warto sięgnąć u kobiet, u których późne zmiany popromienne nie ustępują mimo stosowania innych metod4. Więcej na ten temat w artykule o nowotworach i radioterapii.
Poprawa funkcji erekcyjnych u mężczyzn
W badaniu z udziałem 43 mężczyzn z zaburzeniami erekcji, którzy między lipcem 2017 a majem 2018 roku przechodzili serię zabiegów HBOT z powodu innych chorób, funkcje seksualne oceniano kwestionariuszem IIEF (Międzynarodowym Wskaźnikiem Funkcji Erekcyjnej)3. Każdy uczestnik wypełniał go w pierwszym dniu terapii i po jej ostatnim dniu – wyniki porównywano przed i po serii, bez osobnej grupy kontrolnej, uwzględniając też cechy demograficzne i czynniki ryzyka3. Średni wynik w części dotyczącej erekcji wzrósł z 20,6 do 25,4 punktu – była to zmiana istotna statystycznie3. Stężenie testosteronu całkowitego i wolnego we krwi nie zmieniło się3.
Co to oznacza dla pacjentek i pacjentów
Omówione prace przynoszą korzystne wyniki w kilku obszarach zdrowia intymnego: lepiej przygotowane endometrium u kobiet z niepłodnością1, dobrą tolerancję zabiegów podczas zapłodnienia pozaustrojowego5, wygojenie lub wyraźną poprawę późnych zmian po radioterapii u 10 z 14 pacjentek4 oraz poprawę wyników kwestionariusza funkcji erekcyjnych u 43 mężczyzn3. Wyniki dotyczące endometriozy pochodzą na razie z badania na szczurach2.
HBOT jest metodą wspierającą – nie zastępuje leczenia ginekologicznego, urologicznego ani onkologicznego, a także procedur rozrodu wspomaganego. O kwalifikacji do zabiegów decyduje specjalista, który uwzględnia stan zdrowia, etap leczenia i przeciwwskazania – opisujemy je w artykule o przeciwwskazaniach i bezpieczeństwie HBOT. W omawianych badaniach klinicznych stosowano serie liczące od 7 do co najmniej 20 zabiegów1,4. W Baromedical zabieg trwa 90 minut, a ciśnienie dobiera się w zakresie 2,0–3,2 ATA.
Autorzy badania pilotażowego wskazują kolejny krok – badania, które ocenią skuteczność HBOT jako wsparcia procedury in vitro5, a autorzy badania nad endometrium widzą w tlenie obiecujące narzędzie poprawy warunków zagnieżdżenia zarodka1.
Najczęstsze pytania
Czy tlenoterapia hiperbaryczna może wspierać starania o ciążę?
W badaniu z udziałem 32 kobiet z niepłodnością o niewyjaśnionej przyczynie seria 7 zabiegów wiązała się z lepszą jakością błony śluzowej macicy i gęstą siecią drobnych naczyń pod nią, co autorzy łączą z lepszymi warunkami do zagnieżdżenia zarodka. W badaniu pilotażowym zabiegi były też dobrze tolerowane przez kobiety w trakcie zapłodnienia pozaustrojowego. O włączeniu zabiegów decyduje specjalista, który uwzględnia etap leczenia niepłodności.
Czy HBOT może pomóc w endometriozie?
W randomizowanym badaniu na 40 szczurach z doświadczalnie wywołaną endometriozą po 6 tygodniach zabiegów ogniska były o blisko 40% mniejsze niż w grupie kontrolnej, a wskaźniki namnażania komórek i stanu zapalnego – niższe. To zachęcający wynik uzyskany na zwierzętach – w omawianych pracach tego zastosowania nie badano jeszcze u kobiet.
Czy tlenoterapia hiperbaryczna poprawia funkcje erekcyjne?
W badaniu z udziałem 43 mężczyzn z zaburzeniami erekcji, którzy przechodzili zabiegi HBOT z innych powodów, średni wynik kwestionariusza funkcji erekcyjnych wzrósł istotnie – z 20,6 do 25,4 punktu. Stężenie testosteronu pozostało bez zmian. O tym, czy zabiegi są odpowiednie w konkretnym przypadku, decyduje specjalista.
Umów konsultację kwalifikacyjną
Specjalista oceni wskazania i dobierze protokół dla Twojej jednostki chorobowej. Możliwe rozpoczęcie tego samego dnia po weryfikacji.
Czytaj także
Źródła
- badanie kliniczne Oksygenacja hiperbaryczna jako możliwa terapia z wyboru w leczeniu niepłodności. Mitrović A, Nikolić B, Dragojević S i wsp. Bosn J Basic Med Sci. 2006;6(2):21-24. publikacja · pełny tekst
- badanie na zwierzętach Remisja endometriozy u szczurów po leczeniu tlenem hiperbarycznym. Aydin Y, Atis A, Uludag S i wsp. Reprod Sci. 2011;18(10):941-947. publikacja
- badanie obserwacyjne Wpływ tlenoterapii hiperbarycznej na funkcje erekcyjne i stężenie testosteronu w surowicy u pacjentów z zaburzeniami erekcji. Sen V, Sahin MO, Irer B i wsp. Aging Male. 2020;23(1):66-70. publikacja
- seria przypadków Tlenoterapia hiperbaryczna w późnych uszkodzeniach popromiennych u chorych na nowotwory ginekologiczne. Fink D, Chetty N, Lehm JP i wsp. Int J Gynecol Cancer. 2006;16(2):638-642. publikacja
- badanie obserwacyjne Tlen hiperbaryczny a stymulacja pęcherzyków jajnikowych do zapłodnienia pozaustrojowego: badanie pilotażowe. Van Voorhis BJ, Greensmith JE, Dokras A i wsp. Fertil Steril. 2005;83(1):226-228. publikacja
Materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady medycznej i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. O kwalifikacji do tlenoterapii hiperbarycznej, liczbie zabiegów i przebiegu terapii każdorazowo decyduje specjalista po ocenie stanu zdrowia pacjenta. Artykuł jest autorskim omówieniem wyników publikacji naukowych przygotowanym przez Zespół Baromedical — nie stanowi tłumaczenia tych publikacji. Prawa autorskie do publikacji źródłowych przysługują ich autorom i wydawcom; pełne dane bibliograficzne podano w sekcji „Źródła”.